ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ 'ਚ 'ਲਾਰਜ ਕੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਟਨਲ' ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ; ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਜਲ ਸੈਨਾ ਖੋਜ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਬਣੇਗਾ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ

ANI Photo

ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ, 3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 (ਏ.ਐਨ.ਆਈ.): ਭਾਰਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਜਲ ਸੈਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਧਿਆਏ ਜੁੜ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਵਿੱਚ ਡੀਆਰਡੀਓ (DRDO) ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ, ਨੇਵਲ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਕਲ ਲੈਬਾਰਟਰੀ (NSTL) ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਲਾਰਜ ਕੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਟਨਲ (LCT) ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ।

ਇਸ ਮੌਕੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਹੂਲਤ ਨਾ ਸਿਰਫ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਵੇਗੀ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਦੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇਗੀ।

ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਹੋਵੇਗੀ ਖ਼ਤਮ

ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਲ ਸੈਨਾ ਉਪਕਰਣਾਂ, ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸਬ-ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਟੈਸਟਾਂ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਉਪਕਰਣ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਖ (Testing) ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਨਵੀਂ ਟਨਲ ਦੇ ਬਣਨ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਟੈਸਟਿੰਗ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵਾਂਗੇ।"

ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ 'ਸਟੀਲਥ' ਸਮਰੱਥਾ ਵਧੇਗੀ

ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰੋਪਲਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (Propulsion Systems) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਹੂਲਤ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪਣਡੁੱਬੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ (Noise Reduction) ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡੀ 'ਸਟੀਲਥ' ਸਮਰੱਥਾ (ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਰਾਡਾਰ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਪਣਡੁੱਬੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ।

ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ

ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ 'ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਭਾਰਤ' ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੱਸਦਿਆਂ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਘਰੇਲੂ ਉਦਯੋਗ, MSMEs ਅਤੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਹੈ।

ਉੱਨਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ

ਆਪਣੇ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਨੇ NSTL ਦੇ 'ਸੀਕੀਪਿੰਗ ਐਂਡ ਮੈਨੂਵਰਿੰਗ ਬੇਸਿਨ' (SMB) ਦਾ ਵੀ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਨਤ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ:

• ਟਾਰਪੀਡੋ ਅਤੇ ਨੇਵਲ ਮਾਈਨਜ਼

• ਆਟੋਨੋਮਸ ਅੰਡਰਵਾਟਰ ਵ੍ਹੀਕਲਜ਼ (AUVs)

• ਸਵਾਰਮ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (Swarm Technology)

  
  

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਥੀਅਮ-ਆਇਨ ਬੈਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੀ ਵੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਜੰਗ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

ਕੀ ਹੈ ਲਾਰਜ ਕੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਟਨਲ (LCT)

ਕੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਟਨਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਹੂਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਉਪਕਰਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੋਪੈਲਰ) 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਬਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ (Cavitation) ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਟਨਲ ਹਾਈਡ੍ਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। NSTL ਦੀ ਇਹ ਨਵੀਂ ਟਨਲ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਵੇਗੀ।

ਮੌਜੂਦ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ

ਇਸ ਮੌਕੇ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਡਿਫੈਂਸ ਸਟਾਫ਼ (CDS) ਜਨਰਲ ਅਨਿਲ ਚੌਹਾਨ, ਜਲ ਸੈਨਾ ਮੁਖੀ ਐਡਮਿਰਲ ਦਿਨੇਸ਼ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ, ਡੀਆਰਡੀਓ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਡਾ. ਸਮੀਰ ਵੀ ਕਾਮਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੀਨੀਅਰ ਫੌਜੀ ਤੇ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਵੀਂਆਂ ਕਾਢਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਕੋਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨੋਬਲ ਹੋਰ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ: ਇਹ ਕਦਮ ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਏਗਾ, ਸਗੋਂ "ਮੇਕ ਇਨ ਇੰਡੀਆ" ਤਹਿਤ ਰੱਖਿਆ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੇਗਾ।